Kontakty z dzieckiem nie są realizowane. Gdzie szukać pomocy i jakie uprawnienia mają poszczególne instytucje?
Poradnik informacyjno-edukacyjny Stowarzyszenia „Nasze Dzieci – Razem Przeciw Alienacji w Rodzinie” | Stan prawny: październik 2026 r.
W opracowaniu rozdzielimy trzy sytuacje, które rodzice często mylą: niewykonywanie kontaktów, kontakty odbywające się w obecności kuratora oraz przymusowe odebranie dziecka na podstawie orzeczenia sądu. To różne procedury, a Policja i kurator mają w nich odmienne zadania.
Ważne jest również rozróżnienie między prawem rodzica do kontaktu a bezpieczeństwem dziecka. Nie każda odmowa kontaktu wynika z działań drugiego rodzica. Przyczyny mogą być różne i wymagają indywidualnej oceny.
1. Kto za co odpowiada?
|
Instytucja |
W czym może pomóc |
Czego zasadniczo nie robi |
|
Sąd rodzinny |
Ustala, zmienia i zabezpiecza kontakty; rozpoznaje wnioski dotyczące ich niewykonywania |
Nie zapewnia osobiście codziennej realizacji spotkań |
|
Kurator sądowy |
Wykonuje czynności zlecone przez sąd, uczestniczy w kontaktach, jeżeli tak orzeczono; może wykonywać odebranie dziecka w odrębnej procedurze. UWAGA za czynności kuratora trzba pobierane są opłaty. |
Nie zmienia samodzielnie orzeczeń sądu |
|
Policja |
Reaguje na zagrożenia, podejmuje interwencje, może udzielać pomocy kuratorowi podczas ustawowych czynności |
Nie rozstrzyga sporu o kontakty ani nie zastępuje sądu rodzinnego |
|
Rzecznik Praw Dziecka |
Rozpatruje zgłoszenia dotyczące praw i dobra dzieci oraz może podejmować działania w granicach swoich kompetencji |
Nie zastępuje sądu i nie gwarantuje zmiany orzeczenia |
|
Rzecznik Praw Obywatelskich |
Rozpatruje zgłoszenia dotyczące możliwego naruszenia praw przez organy publiczne |
Nie prowadzi sprawy zamiast pełnomocnika |
|
Adwokat lub radca prawny |
Analizuje orzeczenia, terminy, dokumenty i możliwe środki procesowe |
Nie może zagwarantować rezultatu |
|
Psycholog / specjalista rodzinny |
Pomaga rozpoznać potrzeby dziecka, trudności w relacjach i możliwości bezpiecznego wsparcia |
Nie zastępuje sądu ani nie rozstrzyga sporu prawnego |
Podstawowe regulacje dotyczące wykonywania kontaktów znajdują się m.in. w art. 598¹⁵–598²¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Odrębne przepisy regulują odebranie dziecka.
isap.sejm.gov.pl
2. Co zrobić, gdy dziecko nie jest wydawane na kontakt?
Przede wszystkim należy ustalić, jaka jest treść aktualnego orzeczenia albo ugody i czy nie obowiązują dodatkowe ograniczenia. Następnie warto dokumentować przebieg kontaktów w sposób rzeczowy: datę, godzinę, miejsce, obecne osoby, informację o odmowie oraz rzeczywisty przebieg zdarzenia.
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje w szczególności:
- Zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za naruszenie obowiązków dotyczących kontaktów – art. 598¹⁵ k.p.c.
- Nakazanie zapłaty po dalszych naruszeniach, na zasadach określonych w art. 598¹⁶ k.p.c.
- Zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu, jeśli spełnione są przesłanki ustawowe – art. 598¹⁷ k.p.c.
Nie są to automatyczne konsekwencje każdego niezrealizowanego spotkania. Sąd bada okoliczności sprawy, a znaczenie mogą mieć również zachowanie i wola dziecka oraz przyczyny niewykonania kontaktu.
3. Jaką rolę pełni Policja?
Policja nie jest organem odpowiedzialnym za egzekwowanie orzeczeń sądu rodzinnego dotyczących zwykłych kontaktów rodzica z dzieckiem.
W przypadku odmowy wydania dziecka na zaplanowany kontakt funkcjonariusze mogą, stosownie do okoliczności, podjąć interwencję, ustalić przebieg zdarzenia, udokumentować wykonane czynności oraz poinformować rodziców o dostępnych możliwościach prawnych.
Sporządzona podczas interwencji notatka urzędowa może stanowić materiał dowodowy w postępowaniu sądowym dotyczącym niewykonywania kontaktów.
Policja nie ma jednak uprawnienia do samodzielnego przymusowego przekazania dziecka rodzicowi wyłącznie na podstawie orzeczenia regulującego kontakty.
Odrębną sytuacją jest przymusowe odebranie dziecka wykonywane przez kuratora sądowego na podstawie odpowiedniego orzeczenia. Wówczas Policja może udzielać kuratorowi pomocy w przeprowadzeniu czynności, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.
Niezależnie od spraw dotyczących kontaktów Policja podejmuje działania w ramach swoich ustawowych kompetencji, w szczególności w przypadkach przemocy, przestępstw, wykroczeń i zagrożeń bezpieczeństwa.
W przypadku powtarzających się trudności w realizacji kontaktów właściwą drogą jest skorzystanie z przewidzianych prawem środków przed sądem opiekuńczym, w szczególności na zasadach określonych w art. 598¹⁵–598²¹ Kodeksu postępowania cywilnego.
4. Co może zrobić kurator sądowy?
W sprawach rodzinnych trzeba odróżnić trzy role kuratora.
Kurator obecny podczas kontaktu uczestniczy w spotkaniu w zakresie określonym przez sąd. Jego obecność nie oznacza automatycznie, że może samodzielnie zmieniać miejsce, czas czy sposób kontaktu.
Kurator wykonujący nadzór realizuje zadania wynikające z orzeczenia, prowadzi odpowiednie czynności i przekazuje sądowi informacje w granicach swoich obowiązków.
Kurator wykonujący przymusowe odebranie dziecka działa w szczególnej procedurze przewidzianej w art. 598⁶–598¹³ k.p.c. W odpowiednich przypadkach może korzystać z pomocy Policji i innych służb.
isap.sejm.gov.pl
Jeżeli rodzic ma wątpliwości dotyczące działań kuratora, może zwrócić się do właściwego sądu lub kierownictwa zespołu kuratorskiej służby sądowej. Warto wskazać konkretne zdarzenia, daty i pytania, a nie ograniczać się do ogólnego zarzutu stronniczości.
5. Co zrobić, gdy drugi rodzic mówi: „Dziecko nie chce iść”?
Sama wypowiedź dziecka nie wystarcza, aby ustalić przyczyny odmowy. Nie należy automatycznie uznawać jej ani za dowód alienacji rodzicielskiej, ani za dowód, że kontakt jest dla dziecka szkodliwy.
Znaczenie mogą mieć m.in. wiek dziecka, jego doświadczenia, relacja z każdym z rodziców, ewentualna przemoc, sposób przygotowania do spotkań i zachowanie dorosłych.
W praktyce warto:
- Nie wywierać presji na dziecko ani nie zmuszać go samodzielnie do kontaktu.
- Odnotować przebieg niezrealizowanego spotkania bez przypisywania dziecku lub drugiemu rodzicowi nieustalonych motywów.
- Sprawdzić, czy potrzebne jest wsparcie specjalistyczne lub zmiana organizacji kontaktów.
- Omówić z pełnomocnikiem dostępne środki prawne.
Odmowa dziecka wymaga zrozumienia jej przyczyn, a nie automatycznego przypisywania winy którejkolwiek stronie.
6. Gdzie zgłosić problem?
Właściwy sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich
Sprawy dotyczące kontaktów, ich zmiany, zabezpieczenia oraz niewykonywania orzeczeń. Właściwość sądu zależy od sprawy i przepisów proceduralnych, a nie wyłącznie od województwa rodzica.
Portal Informacyjny Sądów Powszechnych: portal.wroclaw.sa.gov.pl. Dostępne funkcje składania pism zależą od rodzaju postępowania.
Rzecznik Praw Dziecka
22 583 66 00
Chocimska 6, 00-791 Warszawa
rpd@brpd.gov.pl
Formularz i informacje kontaktowe
Można zgłaszać sytuacje, w których istnieje obawa naruszenia praw lub dobra dziecka. RPD może podejmować działania w ramach ustawowych kompetencji, choć nie zastępuje sądu.
Rzecznik Praw Dziecka
Rzecznik Praw Obywatelskich
800 676 676
Solidarności 77, 00-090 Warszawa
biurorzecznika@brpo.gov.pl
W sprawach dotyczących możliwego naruszenia praw przez organy publiczne.
RZECZNIK
Wsparcie psychologiczne dla dzieci
800 12 12 12
Dziecięcy Telefon Zaufania RPD – bezpłatnie, całodobowo.
7. Jak przygotować zgłoszenie lub pismo do instytucji?
Dobrze przygotowane pismo powinno być zwięzłe i oparte na faktach. Warto w nim wskazać:
- organ, do którego kierujemy pismo, oraz sygnaturę sprawy, jeżeli jest znana;
- daty i okoliczności niezrealizowanych kontaktów;
- czego dotyczy obowiązujące orzeczenie;
- jakie czynności już podjęto i jakie odpowiedzi otrzymano;
- czego konkretnie oczekujemy od adresata, z uwzględnieniem jego kompetencji.
Nie należy przedstawiać własnych przypuszczeń jako ustaleń specjalistycznych ani używać wobec dziecka określeń sugerujących, że jego zachowanie zostało już jednoznacznie wyjaśnione.
